چرا ILWIS نرم افزاري قوي براي مديران منابع طبيعي، مهندسين طراح كاربري اراضي و متخصصين علوم طبيعي محسوب مي شود؟

زيرا گرچه نرم افزار هاي سيستم اطلاعات جغرافيائي زيادند، اما كاربرد آنها مستلزم كنار آمدن با پيچيدگيهاي گسترده اي است.

در دنياي اطراف ما سيستمهاي اطلاعات جغرافيائي (GIS:در فارسي به ساج معروفند)و  سنجش از دور ابزار بي نظيري براي كاربردهاي  مختلفي  چون مسائل حساس و پيچيده نظامي گرفته تا كارهاي مفرحي چون تدريس در مدارس را در بر مي گيرد. در طي دهه گذشته كاربران GIS با استفاده هاي فني  ابدعات غير قابل تصوري را داشته اند كه همه اش مرهون توليد نرم افزارهائي است كه امكان اين خلاقيتها را فراهم مي كرد. عليرغم تلاشهاي بسيار زيادي كه براي عرضه   نوآوري در نرم افزارها وجود داشته است، بيشتر توليدكنندگان نرم افزار محصولاتي را ارائه كرده اند كه فقط متخصصين GIS با صرف زمان طولاني مي توانند با اين پيچيدگيها كنار بيايند. كار كردن با GIS يك حرفه تخصصي شده است كه صرفاً براي كساني كه بطور حرفه اي بدان مي پردازند در دسترس است.

 تفكيك نرم افزارهاي برداري و رستري از همديگر به اين پيچيدگي افزوده است.

همه اين پيچيدگيها به اين موضوع بر مي گردد كه بيشتر نرم افزارهاي موجود در دو قالب رستري(raster) و برداري (vector ) ارائه شده اند. بنابراين  كاركردن با همه آنها مستلزم دو سيستم مجزاي برداري  و رستري مي باشد، كه اين به خودي خود، كار با سيستمهاي اطلاعات جغرافيائي و سنجش از دور را دشوارتر مي كند و در دل كاربراني كه هرروزه با GIS سرو كار ندارند، نوعي هراس ايجاد مي نمايد. اين يك مسئله خيلي جدي محسوب نمي شود اما حرفه هاي زيادي وجود دارند كه علاقمند به بهره گيري از منافع اين فناوري بدون درگيري روزانه با آن هستند.

ILWIS 3.6 راه حل پيشنهادي ITC

موسسه علوم فضائي وزمين هلند(ITC ) يك نهاد آموزشي دولتي خودگردان (autonomous) و بين اللملي  است كه جايگاهي دانشگاهي در عرصه بين اللمل دارد، اين نهاد، راه حل مناسبي را با ارائه سيستمي تحت عنوان سيستم جامع اطلاعات مديريت آب و زمين( Integrated Land and Water Information System)براي اين معما ارائه كرده است كه بطور مخفف ILWIS خوانده مي شود. اين سيستم با اطلاعات رستري (تحليل تصاوير ماهواره اي و عكسهاي هوائي)، برداري و داده هاي موضوعي را بطور يكجا در قالب يك بسته نرم افزار روميزي جامع (integrated) كار ميكند. ويژگي انحصاري تركيب داده هاي رستري و برداري در يك برنامه، اين نرم افزار را به محيطي كاربردوست (user-friendly) نسبت به ساير نرم افزارهاي موجود در بازار تبديل كرده است. اما اين تنها نكته برجسته نيست و مطالب بسياري در اين زمينه وجود دارد. ILWIS 3.6 توسط يك موسسه آموزشي هلندي توسعه پيدا كرده است كه نخستين رسالت آن آموزش است، بنابراين در طي دهه هاي گذشته تلاش بر كاربردوست كردن نرم افزار بوده است، مشكلات غير كاربردوست بودن (user-friendliness) نرم افزار روي دانشجويان ITC  كه از بيش از 100 مليت تشكيل شده اند، بطور گسترده اي تست شده است. بنابراين نه تنها فرانما (transparent programme)بودن برنامه و كاربردوستي آن بلكه جامع (integrated)بودن آن نرم افزار قابل درك است.  دو عامل جامعيت نرم افزار در رستر و بردار  و توسعه آن توسط يك موسسه آموزشي بين اللملي خود مي تواند گوياي اين باشد كه چرا ILWIS 3.6 از اغلب نرم افزارهاي ديگر GIS موجود در بازار كاربردوست تراست. از ماه ژولاي 2007 اين نرم افزار بصورت يك نرم افزار سورس باز درآمد و در حال حاضر نيز امتياز آن در اختيار يك مجمع غيرانتفاعي آلماني بنام 52Northاست.  با اين وجود نسخه كاملاً رايگان فعلي آن يعني ILWIS 3.6 همان اساس برنامه GIS توليدي ITC را دارا مي باشد و افراد بسياري با آن آشنائي دارند و در تلاش براي شناسائي مشكلات غير كاربردوستي و در صدد افزايش كارائي هاي   آن هستند.

آيا اين  بدان معنانيست كه قابليتهاي فني  ILWIS جلب كننده رضايت كاربران است؟ بعلاوه، اين يكي از متنوع ترين و چندسونگر ترين برنامه هاي موجود است كه براي اهداف آكادميك(دانشگاهي)، آموزشي، طبيعي، مديران منابع طبيعي و مهندسين طراح كاربري اراضي محشر است.

ILWIS 3.6 قابليت تبادل اطلاعات بصورت ورود ( import) و صدور (export)با فرمت انواع مختلفي از نرم افزارهاي GIS موجود در بازار را دارد (نمونه آن سهولت بازكردن و ذخيره فايلهاي [*.shp] و ArcPad.prj  توليدي توسط شركتESRI است) . براي كارهائي مثل رقومي سازي، ويرايش، تحليل و نمايش داده ها و همچنين توليد نقشه واقعاً كاربر دوست است. اين نرم افزار حتي امكان تحليل عكسهاي هوائي زوجي را روي مونيتور بطور برجسته فراهم مي آورد.

از نظر فني تجميع داده هاي رستري و برداري در يكجا خود مزيت مهمي بر سيستمهاي تكي برداري يا رستري محسوب مي شود، زيرا شما مي توانيد دريك محيط  كه هم دربرگيرنده داده ماهواره اي (satellite image) و هم نقشه بطور سازگاري لازم هستند كار كنيد. اين ويژگي را در حال حاضر توسط هيچ مارك ديگري از نرم افزارهاي GIS ارائه نشده است!

WICE: ما معتقديم هر مدير منابع طبيعي، مربي، طراح كاربري اراضي و متخصص طبيعي بايد مثل نرم افزارهاي ويرايشگر متن روي كامپيوترش يك سيستم اطلاعات جغرافيائي نصب باشد.

اعتقاد WICE بر اينست كه GIS و سنجش از دور بايد در دسترس همه قرار گيرد. در واقع هر دانش آموز دبيرستاني بايد كمي فرصت كار كردن با GIS و آشنائي با اين برنامه هاي شگفت آور را پيدا كند. در دانشگاهها هر دانشجوئي با رشته طراحي كاربري زمين و علوم عرصه اي ياfield sciences (مثل گردشگري، طراحي شهر، طراحي محيط، مديريت منابع طبيعي، جنگلداري، اكولوژي و...) بايد آموزش جدي در كاربردهاي سيستم اطلاعات جغرافيائي و سنجش از دور ببيند. تمام افرادي كه در اين زمينه ها فعاليت دارند بايد سيستمهاي برداري و رستري مثل ويرايشگرهاي متن (مثل ورد) و نرم افزارهاي صفحه گسترده روي كامپيوترشان (مثل اكسل) نصب باشد. براي كسب آن اكنون هيچ مانعي بر سر راه نيست. فقط به صفحه download ما برويد و اين نرم افزار كاملاً رايگان را دريافت نمائيد. نه شرط و شروطي در كاراست و نه هزينه اي شما متقبل مي شويد، فقط آنرا دانلود كنيد!

چه كسي مي تواند 30000 دلار براي GIS پرداخت كند؟

آنچه ما را بر آن مي دارد كه از GIS بگريزيم دو چيز است:

1-پيچيدگي كار
2-هزينه

توليدكنندگان نرم افزارهاي سيستم اطلاعات جغرافيائي و سنجش از دور در جهان بطور موفقي توانسته اند اين باور را در كاربرانشان ايجاد كنند كه نرم افزارهاي آنها بطور مناسبي كفايت كارهاي سيستم اطلاعات جغرافيائي آنها را مي كند. در عمل اقدام خطير آنها در ارتباط با سطح قيمتهاي پيشنهادي براي محصولاتشان به محروم كردن عالمان، متخصصين علوم طبيعي، مربيان، كاربران سازمان يافته ونيافته و بسياري ديگر در كشورهاي در حال توسعه مي انجامد و دسترسي آنها را به اين محصولات منع مي كند.

براي كارهاي علوم محيطي هم نرم افزارهاي رستري و هم نرم افزارهاي برداري لازم هستند. يك برنامه كاربردي GIS با هزينه هاي ثانويه آن اگر از نوع اختصاصي برداري باشد (8500 دلار+هزينه هاي ديگري براي ملحقات آن) و يك برنامه سيستم اطلاعات رستري (1500 تا 8000 دلار)، با يك مونيتور بزرگ، يك پلاتر36 اينچي به سادگي از 20000 دلار فراتر مي رود. كه مديران منابع طبيعي و طراحان مي توانند آنرا متحمل شوند يا آنكه توسط موسسه آنها پرداخت شود. براي دبيرستانها هم بطور مشابه نيازي به پرسش نيست! بله، درست خوانديد!دانشجويان دبيرستاني بايد به GIS دسترسي داشته باشند و تشكر از ILWIS كه اين شرايط را فراهم كرد.

به دليل اين هزينه هاي بسيار بالا، كشورها سعي مي كنند كه نرم افزارهاي GIS را به گروه هاي محدودي دسته بندي كنند كه در يك سري ادارات مركزي از وزارتخانه ها مي گنجد.نتيجتاً تعداد محدودي افراد بدان سيستمها دسترسي دارند و GIS به ابزاري در تمركز تبديل خواهد شد. تعداد دانشمنداني كه بطور ثابت به اين برنامه ها دسترسي دارند، بسيار محدود مي شود.اين تمركزو محدوديت توزيع سيستمهاي اطلاعات جغرافيائي معمولاً منجربه اين مي شود كه اپراتورهاي سيستم تعيين كننده باشند كه چه چيزي و چگونه بايد انجام شود در حاليكه تكنسينهاي عرصه اي (field technicians ) و دانشمندان از عرصه علمي خويش به حاشيه رانده مي شوند.

ايجاد وابستگي به نرم افزار
برخي ارائه كنندگان بسته هاي نرم افزاري گران قيمت ممكن است مدعي لايسنس ها ويژه يا "special licenses" با قيمت پائين  و  يا هديه كردن به موسسات دولتي و آموزش نهادي هستند. درواقع در پس اين كار خوب آنها، بايد فكر كرد، آنها راه وابستگي هاي آتي به نرم افزار را فراهم مي كنند(به فارسي اصطلاح دانه پاشيدن)، زيرا نرم افزارهاي مختلفي كه توسط اين بسته ها ارائه شده اند نيازمند خريداري شدن توسط كاربران ديگري دارد كه مي خواهند از اطلاعات آن موسسه دولتي استفاده كنند. دانش آموزآن يا دانشجوياني كه آموزش اين نرم افزارها را ديده اند يا نسخه رايگاني از آن دريافت كرده اند بطور اتوماتيك متقاضي استمرار كاركردن با اين نرم افزارخاص بعد از فراغت مي شوند. بنابراين هديه كردن نرم افزار كليدي است براي ايجاد وابستگي به نرم افزار و قابل قياس با تسليم عادت كار با نرم افزار شدن!

گزينه هاي فروش

WICE مروري كرده است بر انواع نرم افزارهاي GIS كه پيوندهاي اننترنتي قيمت خريد آنها را از آدرس http://www.gis4biologists.info/gis_software_options.htm مي توانيد دريافت كنيد. به دلايل زير با ديدن آن صفحه شما تحت تاثير ILWIS 3.4 قرار خواهيد گرفت:

1. تنوع و جامعيت شگفت آور آن

2. اغلب نرم افزارهاي كاربردوست مستلزم پرداخت هزينه اند

3. مدولهاي باورنكردني در ورود و صدور اطلاعات به ساير نرم افزارها (import and export modules)

4. سورس آزاد است يعني مالكيت آن به كسي تعلق ندارد و هركسي مي تواند آنرا بهبود دهد.

WICE  انواع نرم افزارهاي GIS را تست كرده است و به اين نتيجه رسيده است كه ILWIS 3.4 انتخاب مناسبي براي مديريت منابع طبيعي، مطالعات طبيعي، طراحي كاربري اراضي و آموزش همچنين براي كاربردهائي چون شهرسازي، مدلسازي حوادث طبيعي، مدلسازيهاي ويژه علوم آب و ... است.  اكنون كه دريافتيم ILWIS 3.4 انتخاب مناسبي براي مديران منابع طبيعي، مطالعات طبيعي، طراحي كاربري اراضي و ساير نظامها يا ديسيپلين disciplinesهاست. آيا اين به معني آن است كه همه چيز يعني ايلويس؟ البته كه پاسخ منفي است. هيچ برنامه اي وجود ندارد كه تمام خواسته هاي مارا برآورده كند. اما تقريباً هر آنچه نرم افزارهاي تجاري تك-عملگري (mono-functional) دارند را دربرمي گيرد. اگر كار شما كادستر(kadaster) نيست. شركت USA Homeland Security تقريباً هرآنچه لازم داريد را برايتان فراهم مي كند و خواهيد ديد كه ILWIS 3.4 به مراتب سريعتر از ديگران است.همين!

اگر ILWIS قادر به انجام آن نيست احتمالاً شما نيازي به آن نداريد!

بيشترين نفع شما در چيست؟توليد در حداقل زمان!
نرم افزار رايگان گزينه بسيار مطلوبي به نظر مي رسد! با اين وجود سود واقعي در هزينه هاي نرم افزاري نيست اما  به مرور زمان در هنگام انجام پروژه ها خواهيد ديد كه ILWIS 3.4 آنچنان نسبت به ساير برنامه هاي تجاري كاربردوست است كه با آن مي توان يك كار مشخص را تقريباً با سرعت دو برابر ديگر نرم افزارهاي GIS انجام داد. اين نكته بسيار مهمي است زيرا صرفه و منفعت توليد سيستم حتي مهمتر از كاهش هزينه اي آن بابت بسته نرم افزاري است.

كاربراني كه بطور پاره وقت از ايلويس(ILWIS) استفاده مي كنند چيزي از آموخته هايشان را از دست نخواهند داد!

براي اغلب از مديران منابع طبيعي، طراحان كاربري زمين، مربيان و عالماني كه بطور روزانه از GIS استفاده نمي كنند، استفاده از محصولات ديگر برايشان بغرنج است زيرا وقتي بعد از مدتي به آن نرم افزارها مراجعه مي كنند چيزي از نرم افزار يادشان نيست و بعد از مدتي آنها با كل GIS خداحافظي مي كنند. و هزينه اي كه در آموزش GIS كرده اند و دسترسي شان به اطلاعات GISرا از كف خواهند داد. اين واقعاً ضرر بزرگي است. در استفاده از ILWIS 3.4 كاربران پاروقت به سادگي مهارتهاي فراموش شده را با صرف چند ساعتي وقت و كلنجار با نرم افزار و انجام چند تمرين بدست مي آورند.

پايش(Monitoring)

در بسياري از كشورهاي درحال توسعه سرمايه گذاري در مديريت منابع طبعي و طراحي آن به شكل دوجانبه و ياچندجانبه انجام مي شود كه امروزه اكثر آنها نيازمند نوعي پايش هستند. با اين وجود جمع آوري اطلاعات تا زماني كه در بستر يك دوره حداقل 10 ساله سازگاري پيدا نكرده را نمي توان پايش ناميد. در اين ميان در طرحهاي كمك بلاعوض فقط براي استمرار تعداد اندكي از برنامه هاي  مورد نياز بطور واقعي پايش طراحي شده است تا فرصتي براي برقراري ارتباط  بين داده هاي جمع آوري شده نسبت به ارتباطات منجر به تغيير (change-cause relationships) را فراهم آورد، زيرا اين برنامه ها حتي ممكن است زيان آور هم باشند. بنابراين مولفه هاي فرايند پايش در بسياري از توسعه هاي پايدار و پروژه هاي محيطي به مولفه هائي اجباري ختم مي شوند كه فاقد استمرار و ظرفيت جامع تداومي براي زمينه هاي بزرگتر هستند.
معضل اصلي ايجاد سيستمهاي پايش هزنيه و نياز به آگاهي مدام از گذشته برنامه اصلي است. با آنكه عموماً سيستمهاي اطلاعات جغرافيائي و سنجش از دور حامي و ابزاري جامع و با ارزش براي پردازش، تفسير داده هاي عرصه اند، در عمل برعكس مي شوند زيرا آنها گرانقيمت هستند و تجهيزات زيادي مي طلبند و محدوديتهاي زيادي براي افرادي كه قصد استفاده از آنها را دارند مي تراشند. با  ILWIS شما قادريد به سادگي يك فرايند پايش  را با تعريفي مناسب از برنامه ها را طرح ريزي نمائيد.
در هر حال اگر شما به پايش منابع طبيعي و تنوع زيستي علاقه مند هستيد. از http://www.monitoring-nature.info/ اطلاعات خوبي از بانك اطلاعاتي رايگان ما، دستورالعملها، فرمهاي نمونه صحرائي قابل دريافت است. آن آدرس يكي ديگر از سايتهايWICE مي باشد كه براي ترويج ابزارهاي كيفي رايگان جهت مديران منابع طبيعي، مهندسين طراح و منابع طبيعي ايجاد شده است.

تمركززدائي از گردآوري اطلاعات

در نتيجه قيمت بالاي لايسنس يا مجوز (license) سيستمهاي تجاري اطلاعات در واحدهاي GIS  دفاتر محدودي متمركز مي شوند. اين منجر به به يك نوع انحصار طلبي موسوم به  privileged few مي شود كه تمركز اطلاعاتي شديدي پيش مي آورد، كه دسترسي فايلهاي GIS را محدود به آن نهادها و كساني كه آن نرم افزار خاص را روي كامپيوترشان دارند مي كند. بسياري از سازمانهاي غير دولتي يا  NGO ها و دانشمنداني كه بطور انفرادي تحقيق مي كنند از بهره برداري از اين داده هاي توليدي در نرم افزارهاي گرانقيمت GIS محروم مي مانند كه اين خود نكته مهمي در تمركز داده ها محسوب مي شود.

.هيچ گونه هزينه بروزرساني دوره اي نمي پردازيد!
ILWIS به شكل يك نرم افزار عمومي درآمده و از طريق يك جامعه كاربران پشتيباني ميشود كه تحت حمايت ITC  و ديگر اعضاء52North  مي باشد. هرآنچه از اين پس براي اين نرم افزار توليد مي شود رايگان خواهد بود بنابراين بروزرساني هاي آتي هزينه اي را به شما تحميل نخواهد كرد.

در حال حاضر در دنيا چه كارهائي با نرم افزارهاي گرانقيمت GIS انجام مي دهند؟

وقتي انسان اين استدلال را مي بيند متحير مي شود " كه مگر در دنيا با نرم افزارهاي تجاري گرانقيمت چكار مي كنند درحالي كه براي كاربردهاي مديريت منابع طبيعي، حفاظت طبيعت و اهداف عمومي طراحي ما يك چنين نرم افزار كاربردوستي داريم كه مطابق ميل ماست"

الزامات حقوقي دولتي و موسسات بين اللملي مالي

بيشتر نهادهاي دولتي كشورهاي جهان و موسسات مالي بين اللملي  متعهد به قوانيني هستند تا محصولات تجاري را بتوان در بازار در دسترس قرار داد. در ارتباط با اين تجربه  ممنوعيت نرم افزار براي قيمت گذاري و كاربردوست بودن در كشورهاي توسعه يافته، WICE براي طرح مبحث فوق در موسسات بين اللملي مالي و همچنين برخي آژانسهاي برجسته ايالات متحده آمريكا و هلند پيش قدم شده است. نتايج اين گفتگوها يك سهل انگاري عجيب در بين مسئوليت بخش امور عمراني و سايرين بوده است كه آن مقامات رسمي حتي زحمت دانلود و تست يك نرم افزار را به خود نداده اند.

توسعه همكاري بين اللملي و حمايتهاي مالي موسسات دولتي و غير دولتي لازم است تا آنهارا مجبور به اين كار كند: حمايت مالي كه حداقل هزينه توليدي را بطور منطقي پوشش دهد به گونه اي كه هزينه هاي دولتي در حداقل باشد و نتايج استفاده از برنامه قابل اشتراك گذاشته شدن بين كاربران انفرادي و NGOها باشد تا بتوان مبلغي بابت تلاشهاي آنها پرداخت كرد. براي بيشتر كاربردهاي موسسات دولتي ILWIS 3.5 بطور كامل همه كار را انجام مي دهد و براي بسياري از كارها نرم افزار ايده آلي است. زيرا آن مي تواند بطور قابل ملاحظه اي زمان توليد را پائين بياورد، در حاليكه نسبت به بسياري از نرم افزارهاي تجاري سيستم اطلاعات جغرافيائي و سنجش از دور هم از نظر هزينه مالكيت (چون رايگان است) و هم از نظر بهره وري زمان توليد بطور جدي بصرفه تراست.